Przed 42 latami - pamiętnik z 8 maja 1945 roku.

Fragment nadesłany przez Panią Christę Liebig z domu Franke, która przesłała go w zastępstwie matki Marty Franke, zamieszkałej w Dittersbach Waldenburg (obecnie Podgórze dzielnica Wałbrzycha), Hindenburgstr.269

Wtorek, 8 maja 1945

Kończył się pokryty rosą majowy poranek a nikt nie cieszył się z przepięknej majowej pogody. Koło południa zarządzono ewakuację z Waldenburga ludności cywilnej i od godzin porannych wije się sznur zbiegów, częściowo wozami i samochodami, częściowo pieszo z niezbędnym mieniem przy sobie, ku granicy kraju i bezpieczeństwu, przez Sudety, Amerykanom naprzeciwko. Przyszła także i dla nas ta straszna chwila, gdy zawsze bliski nam do i wszystko, przy czym serce nasze było, opuścić powinniśmy. Już stały kufry spakowane i wózki ręczne gotowe do odjazdu przed drzwiami, jednak żaden z sąsiadów nie chciał być pierwszy i pocieszał się tym, że inni przecież jeszcze

Tymczasem zmieniała się sytuacja na ulicy. Do zbiegów przyłączały się oddziały wojskowe, które w Striegau (Strzegom) i Zopten (Sobótka) walczyły, a miały rozkaz utrzymania się a potem oddać broń Amerykanom. Smutno było widzieć, uciekających naszych dzielnych żołnierzy przed Rosjanami i bojaźliwe pytanie wynurzyło się znów, czy można się jeszcze bezpiecznie ewakuować? Poradzili nam, aby nie zajmować się myśleniem o ucieczce, ponieważ rosyjskie szpice pancerne są blisko i szybko by nas wyprzedziły. Chwila oddechu, że możemy zostać w naszym domu. I wtedy przyszła niepokojąca myśl - co nas teraz czeka?

Do tych rozterek, dołączyło kilka potężnych detonacji. Nieodpowiedzialne elementy rozsadziły tory na wiadukcie i wjazd do tunelu, podczas gdy zburzenie filarów mostowych na szczęście się nie udało. Ograniczonym mózgom wydawało się w ich zaślepieniu, ze będą mogli Rosjan przez to zatrzymać. Nie pomyśleli o tym, że przez to tylko zaopatrzenie ludności mogą na długo zatrzymać, więc tylko własny lud krzywdzą. Ehrenmal (Mauzoleum) w Waldenburgu, także wysadzono.

Po południu, czołgi weszły do Waldenburga, widać było pierwsze białe chorągwie przy oknach i o 17:30 pierwszy Rosjanin na motocyklu koło nas się zatrzymał. Nie było żadnego mieszkania bez tego znaku podboju (białej flagi). Oczekiwaliśmy z bijącym sercem nadejścia nieprzyjaciela. Piechota na wozach ciężarowych, działa, samochody z oficerami i tak dalej, toczyły się przed nami, podczas gdy czołgi szły na Friedland (Mieroszów). Następny dzień przyniósł nam wizytę Rosjanina i wiele strachu.

Pierwszego Rosjanina przyprowadziła pani Kube, która temu człowiekowi na przeciw wyjść chciała. Wieczorem około 22:45 pani Steckel, gdy oczekiwała na gościa, otwierając drzwi - o zgrozo - zobaczyła Rosjanina na przeciw. Opuścił jednak szybko dom bez żadnych życzeń. Pan Böhm, który z pierwszymi Rosjanami jazdę propagandową przedsięwziął, przeżył rozczarowanie. Rosjanin, siedząc przed drzwiami jego domu, wymienił jego buty na parę swoich starych kaloszy. Także, swoich sześć koni Rosjanom oddać musiał.

Z dnia na dzień gromadziły się skargi z powodu plądrowania i gwałtów. Pomimo, że takie wykroczenia jak najsurowiej zabronione były, nie byliśmy dniem i nocą już bezpieczni przed podobnymi niespodziankami. W wielkim strachu żyły szczególnie młode dziewczyny, które w dzień, w miarę możliwości się ukrywały albo oszpecały makijażem. Tak samo próbowało udawać wielu innych. Jedni proletariuszy, inni - że ich mieszkania są w takim stanie, jakby dopiero co je obrabowano. Nocą spało pięć dziewczyn u węglarza na sianie, choć nie były przekonane, że jest to bezpieczne miejsce.

Ustawienie ciężkiego działa przeciwlotniczego (całkiem blisko) i wiadomość, że Mongołów i zarazem nasze zaplanowane zniszczenie się zbliża - wywołało nowe zamieszanie. Szczególnie tragiczne następstwa miała ta fałszywa wiadomość dla naszego sąsiada Köhier-a, który dostał ataku mani prześladowczej i został umieszczony w szpitalu. Rosła także liczba samobójstw. W samym tylko Waldenburgu, było ich po pierwszych 10 dniach okupacji 300.

Rozporządzenie, że należy oddać wszystkie odbiorniki radiowe, uderzyło w nas mocno. I z ciężkim sercem rozstawaliśmy się z nim, jak ze starym przyjacielem. Teraz jesteśmy od wydarzeń światowych odcięci, bez gazety i pełni informacji, co ponad nami ustalone będzie. Do rozmyślania zostawało nam w istocie mało czasu, ponieważ prawie każdy dzień przynosił nowe zdarzenia i rozterki. Z głęboką litością patrzeliśmy na około 6000 niemieckich jeńców przy nas przechodzących, którzy w okolicy Königgratz (Hradec Kralowe) walczyli. Niektórzy z nich mieli tu rodziny i mówili, ze idą w niepewną drogę. Źle się zakończyło wydanie ludowego towarzysza (NSDAP), który źle traktował jeńców rosyjskich. Pojawił się u pana Wanclera, zwolniony więzień obozu koncentracyjnego, który przyprowadził rosyjskiego żołnierza aby go zastrzelił.

Fragmenty pamiętnika przetłumaczone z gazety "Waldenburger Heimatbote"